Năm Tuất nói chuyện Chó

22/01/2018

Trong thập nhị địa chi, nói nôm na là mười hai con giáp thì con chó cũng được vinh dự “đứng chân”, nhưng ở vị trí thứ mười một, áp út, và được người ban cho “bí danh” là Tuất. Chó vốn tính dũng mãnh hiếu chiến, có thị giác, thính giác và xúc giác rất nhạy, hay hoạt động, dễ thức giấc, thích hợp dùng cho việc canh gác vào ban đêm, lại có khả năng đuổi theo thú rừng hỗ trợ cho thợ săn. Do những đặc tính trên mà từ xa xưa giữa chó và loài người đã... giao lưu, kết tình bằng hữu kết nghĩa tớ thầy.

Giới khảo cổ trong và ngoài nước đều cho rằng khoảng thời kỳ đồ đá, con người đã bắt đầu thuần hóa một sđộng vật, chó là một trong những động vật được con người thuần hóa sớm nhất và cũng là người bạn động vật đầu tiên của con người. Vào thời kỳ săn bắn của xã hội nguyên thủy ấy, người đàn ông đi săn thường có vài con chó hoang bám gót để chực chờ “ăn theo” ít xương thịt của con thú săn được. Những người thợ săn cũng sẵn lòng để phần cho chúng, cứ thế lâu dần mà hình thành những mối quan hệ mật thiết, hỗ tương nhau. Một số nhà động vật còn cho rằng, sở dĩ chó sớm bị thuần hoá là do bản tính trời phú hay dựa dẫm vào người. Theo dòng thời gian, chó trở nên gần gũi với con người, nó giúp người nhiều việc, từ canh giữ chuồng trại, nhà cửa đến săn bắt, vận chuyển, hỗ trợ tác chiến, thậm chí còn là loài thú cưng rất được con người ưa chuộng. Từ xưa đến nay, đã có khá nhiều câu chuyện nói lên lòng trung thành, trọng tình nghĩa, trí khôn, dũng cảm trước khó khăn thử thách để bảo vệ và tuân phục con người của nhiều ging chó khác nhau.

Tuy nhiên, “ca”... chó như thế thôi cũng tạm cho là đủ, bởi không phải cứ... chó là đều có những “đức tính” như vừa nêu. Bên cạnh những con chó trung thành nghĩa dũng, luôn có không ít (nếu không muốn nói là nhiều) những con chó rất ư là... chó má. Gặp những thứ chó này, lắm người khẳng định đó chẳng phải chó mà chỉ là con... “Má”, hẳn là đã có sự liên tưởng, liên hệ chi đó giữa người và... “Ngm”, chăng? Mà nghĩ cũng lạ, bởi suốt dòng chảy văn hóa từ xưa đến nay, con người đã nhận ra, cái gì cũng có hai mặt tốt xấu đan xen, như cái mề đai luôn có mặt trái và mặt..phải. Khen chó rất mực là thế, nhưng khi... mắng nhau, người ta vẫn hay quát vào mặt nhau: “Đồ... chó! ” ch không phải “đồ...cọp” hoặc “đồ...voi”! Những thành ngữ, tục ngữ và ... từ ngữ để ví von sự vật, sự việc phát sinh từ cuộc sống, căn cứ vào những đặc tính có tốt có xấu của chó, đã cho thấy nhiều điều thú vị.

Quan sát sinh hoạt cùng những đặc tính của chó, người ta ghi nhận: Chó ba khoanh mới nằm, ấy là do thói quen từ tiềm thức còn sót lại từ thủy tổ loài chó. Khi xưa trước lúc nằm... chơi phải “kiểm tra” kỹ lưỡng chỗ nằm vì sợ... kiến. Đuôi chó thay đổi theo tâm trạng, cũng được mang ví von rằng chạy cong đuôi, sợ cụp đuôi, mừng vẫy đuôi... Mũi chó vốn thính, đánh hơi phát hiện “vấn đề” tinh nhạy, nên “chó đâu sủa lỗ trống bao giờ”. Chó cũng hay ỷ đông hiếp yếu, nên mới có loài “chó hùa”. Phần đông “chó sủa chó hỏng cắn”, được gán cho nhữhg kẻ khoác lác bốc trời, hoặc “chó dữ cắn người là chó không sủa” thường để chỉ tâm địa của những người sâu hiểm, tẩm ngẩm tầm ngầm mà ra chiêu độc địa. “Vòi phun máu chó” là câu chửi người rất cay độc, “Mắt chó coi người thấp ” ví những kẻ giàu có hống hách khinh khi người khác, hoặc chỉ xét đoán người qua cái sự giàu nghèo trước mắt. “Chó không đổi được thói hay ăn bẩn” ví với thói thâm căn khó lòng chỉnh sửa, còn “miệng chó không nhả được ngà voi” thì ám chỉ những kẻ xu bụng không thể nói ra điều gì tốt đẹp được. Không biết phân biệt thật giả, tốt xấu trắng đen nên chỉ “Sủa hình sủa tiếng”, còn “Chó cùng rứt giậu” ví những ai cùng đường làm bậy. “Chó săn”, “Chó cậy oai chủ” ví những kẻ chuyên làm tay sai, những bọn nô tài ỷ vào quyền thế của chủ mà làm chuyện xằng bậy, bất nghĩa. “Chó ruồi quay quanh”, là hình ảnh khá đắt chỉ những kẻ vô liêm sỉ chạy chọt nịnh bợ hòng mưu cầu danh lợi. “Lòng lang dạ chó ” (hay dạ thú) ví tâm địa tham lam cay độc hiểm ác, “Thanh sắc khuyển mã” ví với cuộc sng hoang dâm vô độ. “Chó nhà có đám” (chó chết chủ) chỉ sự mất mát nơi nương tựa, eo sèo bơ vơ. Ngoài ra, còn nhiều câu khác như “Con không chê cha mẹ khó, chó không chê chủ nghèo”, “Đánh chó phải kiêng chủ nhà”, “Chó m hổ mặt người nuôi”, “Chó cắn Lữ Động Tân, không biết người hảo tâm”, “Giầy tốt không giẫm lên phân chó, chó tốt không cản giữa đường ”, “Ly bánh bao thịt ném chó, có đi không có về”, “Chó theo mông người, người theo thế thời”, “Chó xu nịnh muốn ly mặt trăng, không biết thân biết phận”...

Xã hội loài chó cũng được con người phân ra đủ giai cấp sang hèn, thượng lưu hay bình dân hạ đẳng. Chỉ qua việc đặt tên gọi cũng có thể phân biệt được, những “Bẹc - giê”, “Phoóc ”, “Mi - nô ”... của mấy ging chó nhập hẳn khác xa với những Vện, Mực, Ki, Xám... của chó cỏ, chó cò... Trên thực tế từ xưa đến nay, loài chó đã giúp đỡ con người rất nhiều, có nhiều trường hợp chó cứu chủ hoặc dẫn chủ... đi ăn xin. những vùng băng giá chó còn được sử dụng để kéo xe tuyết phục vụ cho công việc, trong quân đội chó còn được sử dụng như đội quân tinh nhuệ: Quân khuyển; Chó còn được đưa lên phim ảnh, được đóng phim như những tài tử điện ảnh thực sự.

Nhiều chuyện vui đặc sắc và thú vị có liên quan đến chó hay mượn chó để nói... người, làm đề tài châm chọc những thói hư tật xấu xưa y vẫn còn truyền tụng. Như chuyện kể, một nhà Nho định tâm chơi khăm bọn quan lại làm tay sai cho thực dân Tây, đã tìm cách mời những “tai to mặt lớn” này đến nhà dự tiệc... cầy tơ. “Khách quý” ngon miệng xực phàn quá đã nhưng chưa biết món gì bèn lên tiếng hỏi, bậc thâm nho như chỉ chờ có thế, đưa tay chỉ khắp bàn tiệc, đáp: “Bẩm, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài, tất cả đều là... chó cả đấy ạ!”. Truyện vui dân gian Việt Nam kể về một chàng rể quý nọ đến nhà b vợ, khi nghe thấy tiếng chân từ sau nhà lên, anh tưởng b vợ đứng dậy chào, hoá ra là tiếng chân chó bèn buộc miệng phàn nàn: “Thấy chó... tưởng cha! Đến chừng ông già vợ lên thật, anh không đứng dậy, bị trách, anh mới phân trần: “Thấy cha... tưởng chó!”.

Chó thịt còn là một “nguyên liệu” làm ra những món ăn đặc sản khoái khẩu của nhiều người, thậm chí của cả nước (như Hàn Quốc cho thịt chó là món “quốc hồn quốc tuý”). Xứ ta nào ai chẳng hiểu mấy từ “hạ cờ tây ”, “mộc tồn”, “nai đồng quê”, cầy., với mùi thơm hấp dẫn bay ra từ chả chìa, rựa mận, xáo măng, dồi, khìa, luộc, hấp, nướng..., chm mắm tôm ăn kèm với lá mơ, riềng củ... Mấy ai lại chẳng từng nghe qua hai câu thơ rất đượm, rằng: “Con chó khóc đứng khóc ngồi, Bà ơi đi chợ mua tôi đồng riềng”, và một câu gần như cửa miệng của dân thường nhậu cầy tơ: “Sng trên đời không ăn dồi chó, thác xuống âm phủ biết có hay không?”. Tuy nhiên, giới lưu linh lưu địa trong suốt năm Mậu Tuất này và cả về sau cũng nên nhập tâm mà nhớ lấy câu: “Tửu nhập tâm như cẩu cuồng tại thị"...

Cổng TT-GTĐT sưu tầm

Các tin đã đưa ngày: