Xưa – nay, chuyện Tết

30/01/2018

Không chỉ là thời gian rảnh rỗi, nghỉ ngơi sau những ngày bận rộn trong năm, Tết còn là dịp để gia đình sum họp, con cháu nhớ về tổ tiên. Cuộc sống hiện đại, Tết giờ khác nhiều rồi, vẫn có bánh chưng xanh, thịt mỡ, dưa hành, vẫn có cành đào, cây quất, nhưng nhàn nhạt, như thiếu hẳn đi thứ gì đó làm nên hương vị Tết…  

 Xưa "ăn" Tết

Dịp Tết Nguyên đán Mậu Tuất 2018 này, ông Nguyễn Hữu Hải, xã Đôn Nhân, huyện Sông Lô sẽ bước qua tuổi 83. Ký ức Tết xưa của ông gắn liền với lịch sử thăng trầm của đất nước, từ đói nghèo, khổ cực đấu tranh chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, cho đến thời kỳ phát triển như hiện nay.

Ở thành phố, hình ảnh những gia đình ngồi quây quần cùng gói bánh chưng như thế này ngày càng hiếm hoi

Theo lời kể ông Hải, trước kia, ở quê ông không khí Tết thường bắt đầu từ rất sớm do hàng hóa không đầy đủ như bây giờ nên đồ ăn, thức uống trong mấy ngày Tết phải được chuẩn bị sẵn. Trước Tết nửa tháng, đã nghe tiếng chày giã gạo rền vang khắp xóm; từ ngày 20 tháng Chạp, các bà, các chị khéo tay sẽ làm mứt bí, mứt dừa, kẹo lạc... để đãi khách trong những ngày đầu xuân. Đặc biệt, để Tết được đầy đủ, tươm tất, thường từ giữa năm, các gia đình đã lo chuẩn bị nuôi lợn, gà, chuẩn bị gạo nếp để ăn Tết. Thời ấy, cuộc sống tuy không khá giả, nhưng mọi người sống với nhau rất nghĩa tình, cùng chia nhau từng miếng ăn. Gia đình nào không nuôi được lợn hoặc nghèo quá không đủ tiền mua sẽ “ăn đậu” vài ba cân thịt từ nhà hàng xóm, đến mùa thu hoạch lúa thì trả lại bằng với giá trị số thịt đã nhận. 

Dù đã bao nhiêu năm tháng đi qua, nhưng kỷ niệm, hồi ức về không khí Tết của những ngày đất nước trước đổi mới vẫn mãi sống động trong tâm trí chị Phan Thị Huyền, phường Liên Bảo, thành phố Vĩnh Yên. Chị kể: "Thuộc thế hệ 7x nên tôi còn nhớ như in cái thời khốn khó, mọi thứ hàng hóa đều được phân phối theo chế độ tem phiếu. Những ngày sát Tết, được nghỉ học, tôi thường theo mẹ xếp hàng nhận thực phẩm cho mấy ngày Tết. Cho đến bây giờ, tôi vẫn nhớ mãi cảm giác được chạm tay vào hộp mứt in hình cành đào đỏ thắm mới tinh, thơm phức, khiến những đứa trẻ say sưa ngắm nhìn và thèm muốn Tết đến thật nhanh để được thưởng thức những hạt mứt ngọt lịm đó. Từ ngày 28 Tết, cả khu phố là bắt đầu làm bánh chưng. Năm nào tôi cũng xung phong thức trông bánh chưng qua đêm cùng bố chỉ để háo hức nhận lấy một chiếc bánh chưng con xinh xinh được mẹ gói riêng cho. Những ngày áp Tết tất bật chuẩn bị rồi cũng trôi qua nhanh chóng. Giao thừa vừa sang là lúc mấy chị em tôi xúng xính diện những bộ quần áo mới, với đủ sắc màu rực rỡ và sung sướng cười tít mắt khi được nhận tiền mừng tuổi từ bố mẹ. Tết lúc bấy giờ dù không đầy đủ và tiện nghi như bây giờ, nhưng ấm áp đến lạ thường."

Chẳng riêng gì ông Hải, chị Huyền, ký ức về Tết xưa vẫn còn nguyên vẹn trong trí nhớ của rất nhiều người đã đi qua quãng thời gian ấy. Với họ, nhớ Tết xưa là nhớ mùi hăng hắc, cay cay tỏa ra từ cái bếp toàn củi gộc luộc bánh chưng; nhớ nụ cười rạng rỡ của lũ trẻ vừa được thức trông nồi bánh chưng, tha hồ chạy nhảy, chơi tú lơ khơ, vừa háo hức chờ mấy cái bánh nhỏ xíu được gói riêng từ gạo, đỗ, thịt thừa; nhớ phiên chợ sáng 30 Tết, các bà, các mẹ gồng gánh đi chợ bán – mua từ lúc gà gáy để kịp mua hoa, ngắm quả, sắm cho con trẻ, người già bộ quần áo mới rồi vội vàng trở về làm cơm cúng ông bà tổ tiên để sẵn sàng đón ngày đầu năm. Và cũng bởi cuộc sống còn thiếu thốn mọi bề, cơm không đủ no, áo không đủ ấm, mỗi năm chỉ chờ dịp Tết đến mới được mặc quần áo mới, được ăn những bữa ngon và đi chơi đây đó để bù lại những tháng ngày vất vả nên chuyện ăn Tết thường được người dân chuẩn bị rất chu đáo và mong muốn Tết cứ kéo dài mãi…

Nay “chơi” Tết 

Bây giờ, trừ những vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn, thiếu thốn còn hầu hết đã có cuộc sống đủ đầy. Kinh tế phát triển và hội nhập toàn cầu nên hàng nội, hàng ngoại tràn ngập trong các siêu thị, các chợ từ thành thị đến nông thôn. Chẳng mấy ai còn nghĩ tới chuyện ăn Tết nữa, vì ngày nào chẳng như ăn Tết. Bánh chưng, củ kiệu, dưa hành, giò chả, bánh mứt, trái cây… lúc nào các siêu thị, cửa hàng cũng sẵn. Thậm chí, chả cần phải bước chân ra đến chợ, chỉ cần một cú alo hay nhích chuột là mọi thứ đều có. Cho nên, Tết mà nghe đến “ăn” thì ai cũng sợ và người ta dần chuyển sang “chơi” Tết. 

Có rất nhiều cách chơi Tết. Bình dân thì rủ nhau lên núi, xuống biển hay ít ra là đến các khu giải trí cho trẻ con vui chơi, người lớn thư giãn. Ba ngày Tết, thay vì tập trung con cháu xì xụp nấu nướng, cúng bái rồi ăn uống linh đình thì nhiều gia đình đóng cửa vi vu đón xuân. Đặc biệt, những năm gần đây, rộ lên trào lưu đặt tour du lịch nước ngoài để đón Tết. Dẫu chưa phải đại gia nhưng vợ chồng chị Giang, phường Khai Quang, thành phố Vĩnh Yên cùng làm việc cho một công ty nước ngoài với thu nhập khá cao đã quyết định đặt tour du lịch Nhật Bản để đón Tết với giá trọn gói 35 triệu đồng/người. Khi nghe chúng tôi hỏi chuyện Tết, chị Giang cười bảo: “Mấy năm nay, năm nào gia đình tôi cũng cùng nhau du lịch để đón Tết. Lúc đầu, ngại ông bà nên bắt đầu xuất phát từ mùng 3 Tết và chỉ đi được những tour ngắn ngày trong nước. Giờ các cụ đã quen và không có ý kiến gì nên mình sắm sửa lễ Tết xong xuôi, sau ngày mùng 1 là cả nhà xách ba lô lên đường”.

Không chọn du lịch nước ngoài như chị Giang, chị Hằng ở thị trấn Hợp Hòa, huyện Tam Dương lại thích đi du lịch nội địa trong dịp Tết cổ truyền nhằm khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa các vùng miền của đất nước. Tâm sự với chúng tôi, chị bảo: “Trước đây, ít ai có ý nghĩ hay điều kiện đi du lịch trong ngày Tết. Nhưng nay, mình thấy du lịch trong dịp này có nhiều cơ hội để tìm hiểu về phong tục, tập quán ở các vùng miền, nhất là các tỉnh vùng cao Tây Bắc. Hơn nữa, cho con đến những vùng khó khăn để cháu hiểu và chia sẻ với trẻ em miền núi, hình ảnh đó sẽ giúp cho con biết vươn lên trong học tập, biết thương yêu những người lao động vất vả, biết tiết kiệm trong cuộc sống”.

Một trào lưu “chơi” Tết khác cũng khá “hot” trong những năm gần đây là săn lùng những đồ vật, cây cảnh hoặc loại rượu lạ, “độc”. Chúng ta đã không còn lạ lẫm gì trước thông tin có người sẵn sàng bỏ ra vài ba tỷ đồng sưu tầm bằng được những chai rượu dát vàng, ngọc về trưng Tết. Thậm chí, có người còn bỏ thời gian cả tháng chỉ để đi khắp các vườn cây cảnh trong và ngoài tỉnh săn lùng một loại cây cảnh nào đó thật độc có giá hàng trăm triệu đồng về chỉ để chơi mấy ngày Tết.

Tết Mậu Tuất 2018 đã cận kề. Chợt ngẫm, khi cuộc sống, xã hội đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, không còn nặng nề cái ăn, cái mặc, không vướng bận đến những lễ nghi, hình thức chúc tụng, chuyện “ăn” Tết hay “chơi” Tết cũng sẽ không đứng ngoài guồng quay đó. Thế nhưng, dù Tết xưa hay Tết nay, ở thị thành hay nông thôn, mỗi người dân Việt Nam cũng nên giữ cho ngày Tết những giá trị bất biến mà cha ông bao đời gìn giữ, truyền lại.

Bích Phượng

Các tin đã đưa ngày: